Πόσες φορές δεν έχε τύχει μια ιδέα, μια σκέψη ένα όνειρο, ένας σκοπός, ένα όνομα να ξεπηδά από το πουθενά, μη έχοντας φαινομενικά σχέση με όσα γίνονται! Έτσι και σήμερα. Καλοκαιριάκο, δροσερό απόγευμα είπα στο γιο μου, χάριν αστειότητος, "σε κλαίει λαός" και εκείνος, όπως το συνηθίζει άλλωστε, με ξάφνιασε ρωτώντας με: "Αλήθεια, έχεις ακούσει ποτέ για τον Ιωάννη Μελά;". Για τον Παύλο, ναι, αλλά τον Ιωάννη ούτε που τον ήξερα! Έτσι ο Κ, ο γιος μου, δεν έχασε την ευκαιρία.
Γύρω στα 1766 ήρθε στη ζωή ο Ιωάννης Μελάς. Το ποιοι ήταν οι γονείς του, καθώς και η γενέτειρά του είναι άγνωστα, όπως άγνωστα παραμένουν τα παιδικά του χρόνια και η ζωή του εν γένει. Οι απειροελάχιστες γι΄αυτόν μαρτυρίες τον δείχνουν ως έναν "αυτονομιστή" σεμνό, με αρχές και αξίες αγωνιστή, ζηλωτή της απελευθέρωσης της Μακεδονίας, που εμπνεόταν σε μεγάλο βαθμό από τα οράματα του Ρήγα. Έναν αγωνιστή που αντιλαμβανόταν πλήρως τη σημασία της αντίστασης, της Αναγέννησης, της Ελευθερίας, χωρίς όμως να παραβλέπει την ανυπαρξία των υλικών μέσων. Πίστευε πως είναι απαραίτητη η δράση και η διάδοση του Σκοπού. Στα νεανικά του χρόνια φέρεται να περιδιαβαίνει τη Μακεδονία, με κέντρο των εξορμήσεών του την περιοχή γύρω απ΄το Μελένικο. Τότε ήρθε σε επαφή με τον καπετάν Αποστόλη Δελή, το Νικήτα Πολίτη και τους άντρες τους και έμαθε άριστα να χειρίζεται τα όπλα. Όταν το ολιγομελές σώμα του καπετάν Αποστόλη αποτραβιόταν, εκείνος, διψώντας για μάθηση, πήγαινε σε κάθε μοναστήρι, σε κάθε τόπο που υπήρχαν βιβλία, για να μορφωθεί, αξιοποιώντας στο έπακρο κάθε πενιχρή δυνατότητα, υπερνικώντας το φόβο και την καχυποψία των ανθρώπων και καθιστώντας ουσιαστικά "κενό γράμμα" τις απειλές των Οθωμανών και των Βουλγάρων. Θεωρούσε, όπως και πολλοί άλλοι σύγχρονοί του, την Αυστρία ως το φυσικό κυματοθραύστη της οθωμανικής πλεονεξίας, επιθετικότητας και βαρβαρότητας. (Μια πεποίθηση, βέβαια, που διαψεύστηκε πολλαπλώς και παντιοτρόπως). Όταν το σώμα του καπετάν Αποστόλη εξολοθρεύτηκε μετά την προδοσία του Βούλγαρου Ζόργκοφ, τους πρόσφερε δηλητηριασμένο νερό, ο Μελάς ήταν ο μόνος που σώθηκε, γιατί είχε πάει να κατοπτέυσει την περιοχή. Απογοητευμένος και θλιμμένος βαθύτατα βρέθηκε για άλλη μια φορά μόνος, παίρνοντας σημαντικές αποφάσεις. Έτσι η έλλειψη οργανωμένου αγώνα στον ελλαδικό χώρο και οι διαδοχικές αποτυχίες των επαναστατικών κινημάτων από τη μια και ροπή του προς τη δράση από την άλλη τον οδήγησαν στο εξωτερικό. Προορισμός η Αυστρουγγαρία. Εκεί ήρθε σε επαφή με το Ρήγα λίγο πριν αυτός συλληφθεί και παραδοθεί στους Τούρκους.
ΣΤΗ ΒΙΕΝΗ...
Στη Βιένη ο Μελάς φέρεται ως εργαζόμενος στους στάβλους των φυλακών. Εκεί συνδέθηκε με στενή φιλία με τον Γιόχαν Κλάιν, κατώτερο αξιωματικό του αυστρουγγρικού σρατού, όταν τον έσωσε από βέβαιο θάνατο, τη στιγμή που ένα αφηνιασμένο άλογο ήταν έτοιμο να τον ποδοπατήσει. Με το Ρήγα και την ομάδα του ήρθε σε επαφή τον Ιανουάριο του 1797. Απόγονοι του Γιόχαν Κλάιν, βασιζόμενοι στα ημερολόγιά του, αναφέρουν ότι ο Μελάς προσπάθησε να οργανώσει απόδραση του Ρήγα, δωροδοκώντας τους φύλακες. Αυτοί όμως αρνήθηκαν, φοβούμενοι για τη ζωή τους. Η πληροφορία όμως αυτή δεν είναι εξακριβωμένη.
Στα μέσα του 1798, μετά από μεσολάβηση του Κλάιν, ο Μελάς εντάχθηκε στις τάξεις του στρατού. Η βαθμολογική του εξέλιξη ήταν ραγδαία και μερικούς μήνες αργότερα διορίστηκε από τον αυτοκράτορα Ιωσήφ Β΄ αρχηγός του στρατού, του οποίου ηγήθηκε στη μάχη του Μαρένγκο.
Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΑΡΕΝΓΚΟ...
Σε μια κυματιστή πεδιάδα στην Ιταλία, έξω από την πόλη Αλεσάνδρια, τον Αύγουστου του 1800 δόθηκε η μάχη του Μαρένγκο. Αντίπαλοι οι Γάλλοι και οι Αυστρακοί, με ηγέτες το Ναπολέοντα Βοναπάρτη, Α΄ Ύπατο και Ανώτατο Άρχοντα της Γαλλίας και τον Ιωάννη Μελά, αντίστοιχα.
Ο Μελάς, αν και η δύναμή του ήταν κατά πολύ μικρότερη αυτής του Ναπολέοντα, εφαρμόζοντας ένα άψογα οργανωμένο στρατηγικό σχέδιο, επιτέθηκε ανάμεσα σε δύο ταξιαρχίες στο γαλλικό κέντρο και σχεδόν διέσπασε τις γραμμές του εχθρού. Ένας πανικόβλητος Ναπολέων έδωσε εντολή στο στρατάρχη Λαν να αποκόψει τους επιτιθέμενους από το κύριο σώμα του αυστριακού στρατού. Ο διορατικός Μελάς όχι μόνο εξουδετέρωσε την απειλή, αλλά και υπερφαλάγγισε τον Λαν από τα νώτα, θέτοντας το γαλλικό αριστερό πλευρό σε κίνδυνο. Μια απελπισμένη επίθεση του γαλλικού ιππικού απέτυχε οικτρά και ο διοικητής του σκοτώθηκε. Ακριβώς εκείνη τη στιγμή έφτασαν οι τελευταίες εφεδρίες του Ναπολέοντα. Αν και ο Μελάς, αναλαμβάνοντας προσωπικά τη διοίκηση, απέκρουε επανειλημμένως γαλλικές επιθέσεις για πάνω από τρεις ώρες, υπερισχύοντας στο πεδίο της μάχης, ο υποδιοικητής του, Γιόχαν Μπολιέ, μετέφερε το πυροβολικό στην πρώτη γραμμή, μη δεχόμενος να υπακούσει στις διαταγές του ανωτέρου του μόνο και μόνο επειδή δεν ήταν Αυστριακός αλλά Έλληνας! Έτσι το πυροβολικό έγινε βορά των Γάλλων και ο Μελάς με τις δύο ημιταξιαρχίες του εγκλωβίστηκε. Ο δειλός, διστακτικός και γηραλέος Μπολιέ " νίπτωντας τας χείρας του" για την τύχη του Μελά, υποχώρησε στη Γένοβα, στο ορμητήριο των Αυστριακών. Οι Γάλλοι ήταν οι νικητές. Αν ο Ναπολέοντας είχε χάσει τη μάχη, κινδύνευε όχι μόνο να ανατραπεί, αφού ο φιλοβασιλικός Καμπανσερέ, Β΄Ύπατος και ο ριζοσπάστης Ιακωβίνος Λεμπρίν, Γ΄Ύπατος συνωμοτούσαν εδώ και καιρό εναντίον του, όχι μόνο να χάσει το κύρος του στο σύνολο του γαλλικού πληθυσμού, αλλά πολύ περισσότερο την ίδια του τη ζωή! Ο Μελάς αιχμαλωτίστηκε. Ένα χρόνο αργότερα, όταν ο Ναπολέοντας πληροφορήθηκε πως ο Μελάς κρατούνταν στις φυλακές, αναγνωρίζοντας, όπως ο ίδιος είπε, το θάρρος, την αξία, τη στρατιωτική ευφυϊα του αντιπάλου του, τον απελευθέρωσε και σε προσωπική συνάντηση τους ζήτησε από το Μελά να υπηρετήσει στο γαλλικό στρατό με το βαθμό του στρατηγού. Ο Μελάς αρνήθηκε, λέγοντας ότι θεωρεί ανέντιμο να σηκώσει τα όπλα εναντίον των παλιών του συμμάχων και στρατιωτών! Στα 1801 λέγεται ότι επέστρεψε στην Ελλάδα.
ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ...
Τίποτα δεν έγινε επίσημα γνωστό γι΄αυτόν απ΄την αποφυλάκισή του και μετά. Σκόρπιες διηγήσεις κατοίκων της Μακεδονίας άλλοτε τον θέλουν οπλαρχηγό άλλοτε μοναχικό αγωνιστή, άλλοτε ανεπίσημο σύνδεσμο με τα σώματα της Στερεάς και της Πελοποννήσου, άλλοτε εμψυχωτή και συμπαραστάτη των Ελλήνων και άλλοτε οργανωτή πυρήνων γνώσης και μόρφωσης για τα Ελληνόπουλα.
Σε διάφορες περιοχές της Μακεδονίας οι στίχοι ενός δημοτικού τραγουδιού πιστεύεται ότι αφορούν τον Ιωάννη Μελά:
Ο Γιάννης εκαθότανε κάτου στο μοναστήρι
στο πλάι του είχε τ΄άρματα, στα χέρια τα βιβλία.
Βλέπει τους Τούρκους να ΄ρχονται,
βλέπει ους Βουργαραίους.
Πηδά το ρέμα, στέκεται στο κορφοβούνι πάνω.
Με μια ζωή τους πολεμά, χίλιους στρατούς ενίκα.
...........................................................
Ο Γιάννης επολέμησε με τους πολλούς τους Φράγκους.
Δε χάθηκε απ΄ το βόλι τους, οι φίλοι τον προδώσαν.
.............................................................
Όταν οι χρόνοι ήρθανε, τον φέραν στην πατρίδα,
την Άννα επαντρεύτηκε, τρεις κόρες μεγαλώνει.
Μα οι σκύλοι παραφύλαξαν, του σκότωσαν την Άννα,
τις κόρες του τις πήρανε, για σκλάβες τις πουλήσαν.
Κίνησε ο Γιάννης να τις βρει, να κδικηθεί την Άννα,
τη δόλια την πατρίδα του να την ελευτερώσει.
Όσους Τούρκους κι αν χάλασε και όσους Βουργαραίους
οι κόρες του δε βρέθηκαν κι η Άννα δεν εφάνει.
Και πριν χαθεί ο Γιάννης μας και πριν στον Άδη πάγει,
Άφήνει γράμμα και γραφή για να την εύρει ο Παύλος
να ΄ρθει με χρόνους με καιρούς να μας ελευτερώσει...
Κάποιοι λένε ότι ο Ιωάννης Μελάς ήταν πρόγονος του Παύλου Μελά.
Κωνσταντίνος Κρινίτης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου